تاریخ انتشار: ۱۴۰۲/۰۳/۰۹
عباسعلی متوسلیان، رئیس هیئتمدیره انجمن تولیدکنندگان لوله و اتصالات PVC و مدیرعامل گروه تولیدی یزدپولیکا، در گفتوگویی با روزنامه دنیای اقتصاد، بر ضرورت تغییر رویکرد توسعه صنعت پتروشیمی کشور از تمرکز صرف بر صنایع بالادستی به سمت تکمیل زنجیره ارزش و توسعه صنایع پاییندستی تأکید کرد.
به گفته متوسلیان، تجربه کشورهای پیشرو نشان میدهد که بخش قابل توجهی از ارزش افزوده واقعی صنعت پتروشیمی در مراحل پاییندستی و محصولاتی ایجاد میشود که فاصله کمتری با بازار مصرف نهایی دارند.
ضرورت حرکت از تولید مواد اولیه به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر
متوسلیان با اشاره به روندهای جهانی صنعت پتروشیمی اظهار کرد که کشورها به سمت تولید کالاهایی با پیچیدگی بیشتر، دانشمحور و ارزش افزوده بالاتر حرکت کردهاند.
وی معتقد است صنعت پتروشیمی ایران نیز با توجه به تنوع محصولات و دسترسی به منابع هیدروکربنی، ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد ارزش افزوده و افزایش سطح پیچیدگی اقتصادی کشور دارد.
با این حال، توسعه نامتوازن میان صنایع بالادست و پاییندست موجب شده ظرفیتهای موجود در بخش پاییندست به اندازه کافی مورد استفاده قرار نگیرد.
تجربه کشورهای پیشرو در توسعه صنایع پاییندستی
رئیس هیئتمدیره انجمن تولیدکنندگان لوله و اتصالات PVC با اشاره به تجربه کشورهای پیشرو گفت: برخی کشورها با وجود دسترسی محدودتر به مواد اولیه ارزان، از طریق ایجاد پارکهای صنعتی پتروشیمی و شیمیایی و توسعه بنگاههای کوچک و متوسط دانشبنیان، توانستهاند محصولات با ارزش افزوده بالاتری تولید کنند.
وی آلمان را نمونهای از این رویکرد دانست و بر اساس آمار مطرحشده در این گفتگو، سهم این کشور از تجارت محصولات پتروشیمی ۹ درصد عنوان شده، در حالی که سهم ایران از تجارت بینالمللی این محصولات ۰.۷ درصد اعلام شده است.
تثبیت نرخ ارز به تنهایی برای کنترل قیمتها کافی نیست
متوسلیان درباره تأثیر تثبیت نرخ ارز پایه محصولات پتروشیمی بر قیمت مواد اولیه اظهار کرد که تثبیت نرخ ارز میتواند یکی از عوامل مؤثر در کنترل قیمتها باشد، اما به تنهایی برای مهار نوسانات کافی نیست.
وی یکی از مشکلات اصلی را عدم تناسب تولید محصولات بالادستی با نیاز صنایع پاییندستی دانست و افزود که در برخی محصولات، انحصار در فروش و محدودیت واردات میتواند موجب التهاب در بورس کالا و افزایش قیمت مواد اولیه شود.
به گفته وی، در مورد رزین PVC نیز با وجود نبود کمبود تولید در کشور، نوسان عرضه و ورود تقاضای سوداگرانه به بورس کالا میتواند باعث ایجاد التهاب و افزایش غیرواقعی قیمتها شود.
چالش تأمین پایدار مواد اولیه صنعت PVC
در بخش صنایع تکمیلی PVC، متوسلیان عدم اطمینان از تأمین پایدار مواد اولیه و ناکارآمدی برخی سازوکارهای زنجیره ارزش را از عوامل مهم کاهش رقابتپذیری این صنعت عنوان کرد.
وی با اشاره به ظرفیت تولید رزین PVC در چهار شرکت پتروشیمی اروند، غدیر، بندر امام و آبادان گفت ظرفیت سالانه تولید این چهار مجموعه نزدیک به ۷۵۰ هزار تن است، در حالی که معاملات سالانه این محصول در بورس کالا همواره کمتر از ۵۰۰ هزار تن بوده است.
با وجود این ظرفیت، به گفته وی، تقاضای ثبتشده برای خرید رزین PVC در بورس کالا به دلیل مشکلات رگولاتوری و فعالیتهای سوداگرانه، در مقاطعی بالاتر از میزان عرضه قرار گرفته و تأمین مواد اولیه با قیمت واقعی را برای صنایع پاییندستی دشوار کرده است.
رقابتهای بورس کالا و تأثیر آن بر تولیدکنندگان PVC
متوسلیان با اشاره به معاملات فروردین ۱۴۰۲ توضیح داد که رزین PVC گرید ۶۵ در این ماه با کاهش ۲۷ درصدی قیمت پایه وارد معاملات شد، اما افزایش شدید رقابتها موجب شد این کاهش قیمت عملاً اثر خود را از دست بدهد.
بر اساس ارقام مطرحشده در این گفتوگو، رقابت معاملات نسبت به فروردین سال گذشته رشد ۴۱۰ درصدی داشته و به رقم ۳۵۲ میلیارد تومان رسیده است. وی معتقد است این شرایط فشار قابل توجهی بر سرمایه در گردش واحدهای تولیدی وارد کرده است.
ضرورت ایجاد یک نظام رگولاتوری مؤثر
رئیس هیئتمدیره انجمن تولیدکنندگان لوله و اتصالات PVC، نبود یک نظام رگولاتوری فعال و اثربخش را یکی از مشکلات اصلی زنجیره پتروشیمی دانست.
به اعتقاد وی، توزیع نامتوازن سرمایهگذاری، تولید و تجارت میان صنایع بالادست و پاییندست موجب ایجاد مازاد و کسری در بخشهای مختلف شده و در نهایت التهاب بازار را افزایش داده است.
وی تأکید کرد که نحوه قیمتگذاری و رقابتهای غیر اصولی، هزینه تمامشده تولید صنایع پاییندستی را افزایش داده و علاوه بر تحمیل هزینه به مصرفکننده نهایی، توان رقابتی تولیدکنندگان ایرانی در بازارهای صادراتی را نیز کاهش داده است.
تکمیل زنجیره ارزش؛ مسیر واقعی توسعه پتروشیمی
متوسلیان با اشاره به تجارب بینالمللی، ارزش افزوده واقعی صنعت پتروشیمی را وابسته به تکمیل زنجیره ارزش و توسعه صنایع پاییندستی دانست.
وی معتقد است در شرایطی که برخی کشورهای منطقه از جمله امارات، عربستان، کویت، اردن و عمان به سمت ایجاد شهرکهای تخصصی پتروشیمی و توسعه صنایع میاندستی و پاییندستی حرکت کردهاند، ایران نیز نیازمند تدوین یک برنامه کلان، اجرایی و بلندمدت برای توسعه این بخش است.
به گفته وی، صرف ایجاد واحدهای بزرگ بالادستی به معنای شکلگیری خودکار صنایع پاییندستی نیست و برای تحقق این هدف باید سیاستهای توسعه صنعتی به صورت همزمان هر دو بخش را مورد توجه قرار دهد.
دانش فنی و نیروی انسانی؛ پیشنیاز توسعه صنایع پاییندستی
رئیس هیئتمدیره انجمن تولیدکنندگان لوله و اتصالات PVC، تقویت دانش فنی، آموزش نیروی انسانی متخصص، بهروزرسانی تجهیزات تولید، توسعه فرهنگ کارگروهی میان شرکتهای داخلی و استفاده از الگوهای موفق بینالمللی را از جمله راهکارهای توسعه صنایع پاییندستی برشمرد.
وی همچنین بر ضرورت ایجاد مهارتهای رقابت در بازارهای بینالمللی تأکید کرد و این عوامل را برای قرار گرفتن صنعت پتروشیمی ایران در جایگاه شایسته خود ضروری دانست.
چشمانداز صنعت پتروشیمی ایران
متوسلیان صنعت پتروشیمی را یکی از مهمترین زنجیرههای تولید در اقتصاد کشور دانست و تأکید کرد که انتخاب راهبرد صحیح برای توسعه این صنعت اهمیت بسیار زیادی دارد.
وی با اشاره به تمرکز چند دهه اخیر بر توسعه صنایع بالادستی گفت این رویکرد، در شرایطی که ارزش افزوده بخش پاییندست بالاتر است، نیازمند بازنگری اساسی است.
بر اساس این گفتوگو، در سال ۲۰۲۳ حدود ۱.۵ میلیون تن ظرفیت جدید PVC در جهان وارد چرخه تولید میشود که بیش از ۸۰ درصد آن مربوط به چین است. متوسلیان پیشبینی کرد افزایش ظرفیت تولید محصولات بالادستی در آینده میتواند به ایجاد مازاد ظرفیت و کاهش درآمد این بخش منجر شود.
افزایش رقابتپذیری ایران با توسعه صنایع پاییندست
متوسلیان با اشاره به تفاوت سطح رقابتپذیری ایران و کشورهای پیشرو اظهار کرد که بر اساس ارزیابیهای مورد اشاره در این گفتوگو، ایران تنها در صادرات ۳۵ محصول از ۵۱۶ محصول صنعت پتروشیمی رقابتپذیر بوده است، در حالی که آلمان در ۲۷۲ محصول پتروشیمی توانسته در بازارهای جهانی رقابتپذیر باشد.
وی در نهایت تأکید کرد که حمایت مؤثر از بخش خصوصی در صنایع پاییندستی، ایجاد ارتباط بهتر میان صنایع بالادست و پاییندست، دیپلماسی فعال اقتصادی، توسعه قراردادهای تجاری منطقهای و دسترسی به فناوریهای روز میتواند زمینه تولید محصولات تخصصیتر و با ارزش افزوده بالاتر را فراهم کند.
به اعتقاد وی، حرکت در این مسیر میتواند ضمن افزایش کیفیت محصولات، توان رقابتی تولیدکنندگان ایرانی در بازارهای منطقهای و جهانی را ارتقا داده و زنجیره صنعت پتروشیمی کشور را به مسیر واقعی توسعه هدایت کند.