انواع روشهای زهکشی کداماند؟
با توجه به شرایط زمین، نوع خاک، میزان آب و هدف اجرای سیستم، زهکشی به روشهای مختلفی انجام میشود. مهمترین روشها عبارتاند از:
- زهکشی روباز
- زهکشی لولهای
- زهکش لانه موشی
- زهکش عمودی
- زهکشی حائل
هر یک از این روشها ساختار و کاربرد متفاوتی دارند و باید متناسب با شرایط محل مورد استفاده قرار گیرند.
زهکشی روباز چگونه انجام میشود؟
در زهکشی روباز، آب اضافی از طریق کانالهایی که دارای مقطع ذوزنقهای هستند، جمعآوری و هدایت میشود. در اجرای این سیستم، کانال زهکشی در عمق قرار میگیرد و کانال آبیاری در ارتفاع بالاتری نسبت به آن قرار دارد. همچنین کانال زهکش از کانال آبیاری بیشتر است.
این روش به دلیل ساختار ساده و امکان مشاهده و دسترسی مستقیم به کانالها، یکی از روشهای شناختهشده برای مدیریت آب اضافی در زمین است.
زهکشی لولهای و انواع لولههای مورد استفاده
در زهکشی لولهای، انتقال آب اضافی از طریق لوله انجام میشود. این روش در سه نوع اصلی اجرا میشود:
- تنپوشهای
- پلاستیکی
- سیمانی
لولههای سیمانی و سفالی
لولههای سیمانی زهکشی در قطرهای متفاوت تولید میشوند. اندازههای ذکرشده برای این لولهها شامل ۱۰، ۱۵ و ۲۰ سانتیمتر قطر و ۳۰ سانتیمتر طول است. یکی از مزایای لولههای سیمانی، مقاومت آنها در برابر واکنش شیمیایی آب است. با این حال، در صورت استفاده از این لولهها در خاکهای دارای سولفات، باید از لولههای سیمانی ضدسولفات استفاده شود.
در نوع سفالی نیز لولهها در قطرهای ۵، ۶، ۸، ۱۰ و ۲۰ سانتیمتر و با طول ۳۰ سانتیمتر تولید میشوند. مقاومت بالا در برابر واکنشهای شیمیایی، یکی از مزایای لولههای سفالی محسوب میشود.
لولههای پلاستیکی PVC و پلیاتیلنی
در روش زهکشی پلاستیکی، از لولههای PVC و پلیاتیلنی استفاده میشود. این لولهها در دو شکل موجدار و صاف ساخته میشوند.
یکی از نکات فنی مهم در این روش، تفاوت قطر لولههای موجدار و صاف است. قطر لولههای موجدار باید ۲۰ درصد بالاتر از لولههای صاف باشد؛ زیرا موجهای ایجادشده در بدنه لوله موجب افت میشوند. طول این لولهها نیز میتواند تا ۱۰۰ متر باشد.
انتخاب صحیح نوع لوله و توجه به ویژگیهای مسیر، شرایط خاک و نحوه اجرای سیستم، در عملکرد مناسب زهکشی لولهای اهمیت زیادی دارد.
زهکشی لانه موشی چیست؟
زهکش لانه موشی یکی دیگر از روشهای زهکشی است که تا حدود زیادی به زهکشی با لوله شباهت دارد. در این روش، جسمی مخروطمانند در محلی که قرار است زهکشی شود قرار میگیرد و مسیر زهکش ایجاد میشود.
کاربرد اصلی این روش در مناطقی است که مواد آلی زیادی در آنها وجود دارد. زهکش لانه موشی معمولاً برای یک فصل زراعی مورد استفاده قرار میگیرد و بنابراین نوعی راهکار متناسب با شرایط و دوره بهرهبرداری زمین محسوب میشود.
زهکشی عمودی چگونه کار میکند؟
زهکشی عمودی یکی دیگر از روشهای مورد استفاده در کارهای کشاورزی است که عملکرد آن به شکل چاه انجام میشود. در این روش، آبهای جمعآوریشده از طریق چاه مکش شده و به محل دیگری انتقال داده میشوند.
در این سیستم، هرچه تعداد چاهها بیشتر باشد، فایده زهکشی نیز به همان نسبت بیشتر میشود. بنابراین تعداد چاهها یکی از عوامل مؤثر در عملکرد این روش محسوب میشود.
زهکشی حائل چه کاربردی دارد؟
زهکشی حائل همانطور که از نام آن مشخص است، برای جدا کردن دو قطعه زمین مورد استفاده قرار میگیرد. هدف اصلی اجرای این روش، جلوگیری از ورود آبی است که از زمینهای مجاور میآید و میتواند وارد زمین مورد نظر شود.
عمق زهکشیهای حائل ۲ تا ۲/۵ متر است و جهت کانال نیز عمود بر آب زیرزمینی در نظر گرفته میشود. به همین دلیل، این روش میتواند برای کنترل ورود آب از زمینهای مجاور مورد استفاده قرار گیرد.
چگونه روش مناسب زهکشی را انتخاب کنیم؟
انتخاب روش زهکشی باید بر اساس شرایط واقعی محل انجام شود. تفاوت در ساختار زمین، نحوه ورود آب، هدف پروژه و نوع سیستم مورد استفاده باعث میشود یک روش مشخص برای همه پروژهها مناسب نباشد.
به همین دلیل، پیش از اجرای زهکشی باید عواملی مانند نوع زمین، مسیر حرکت آب و الزامات اجرایی بررسی شوند. در سیستمهای لولهای نیز انتخاب جنس و نوع لوله، قطر مناسب و روش اجرای صحیح اهمیت ویژهای دارد.